اسماعيل رائين از اعجوبه هايي است كه در مكتب سياسي و مطبوعاتي سال هاي 1320 پرورش يافت. طبق سند بيوگرافيك ساواك، او در سال 1298 در بوشهر به دنيا آمد و در سال 1314 به عنوان تلگرافچي در وزارت پست و تلگراف استخدام شد.

نقش ساواك در انتشار اسناد ماسوني

معماي كتاب رائين

اسماعيل رائين از اعجوبه هايي است كه در مكتب سياسي و مطبوعاتي سال هاي 1320 پرورش يافت. طبق سند بيوگرافيك ساواك، او در سال 1298 در بوشهر به دنيا آمد و در سال 1314 به عنوان تلگرافچي در وزارت پست و تلگراف استخدام شد. در جريان وقايع آذربايجان تلگراف هاي واصله از اين استان را در نشريات كيهان، تهران مصور و آتش چاپ كرد و از اين طريق به مطبوعات راه يافت. او سپس به همكاري با روزنامه اطلاعات پرداخت. در سال 1329 به علت نشر خبري عليه رزم آرا به دستور او از موسسه فوق بركنار شد و به فعاليت مطبوعاتي در تهران مصور و روشنفكر ادامه داد.

پيشينه سياسي رائين پيچيده و عجيب است. او از سويي، پيش از كودتاي 28 مرداد 1332 از طرف حزب توده به عنوان خبرنگار به فستيوال جهاني جوانان در بخارست اعزام شد و پس از چند روز آزاد گرديد. و از سوي ديگر، طبق اظهار خود وي به علي حافظي- مدير روزنامه دنياي جديد- «به خواهش والاحضرت اشرف پهلوي زندگي خود را به باد دادم و زحمت كشيدم ]و[ وقتي كه خرشان از پل گذشت ديگر مرا نشناختند»80. او در اين مكالمه، نصرت الله معينيان- رئيس جديدالانتصاب دفتر مخصوص شاهنشاهي- را به علت «سرسپردگي به آمريكا» و خدمتگزاري به ياتسوويچ (رئيس سيا در ايران) مورد حمله شديد قرار مي دهد. اسماعيل رائين از بدو تأسيس ساواك با شماره رمز 1498 با آن همكاري داشت. يكي از سوژه هاي فعاليت او نفوذ در سفارت شوروي و وابستگان ايراني آن در پوشش پژوهش در تاريخ حزب كمونيست ايران بود. در اين زمينه، امكانات و اسناد مورد نياز او توسط ساواك تأمين مي شد و دستور صريح سرتيپ علوي كيا- معاون ساواك- چنين بود: «هر اطلاعي كه داريد در اختيار آقاي رائين بگذاريد» و «به رائين هر قدر ممكن است كمك شود»81 آشنائي رائين با شاپورجي ريپورتر مسلم است. او با برادران آدميت نيز روابط حسنه داشت، به نحوي كه در سال 1342 تهمورس آدميت- سفير ايران در شوروي- از نخست وزير «تمنا»ي اعزام رائين به اين سفارتخانه را نمود82. رائين در سال 1344 به همراه 5 روزنامه نگار ايراني ديگر83 به اسرائيل سفر كرد. آنان طي ملاقات هايي با سران اين رژيم درباره دوستي و حمايت ايران از اسرائيل سخن گفتند و به علت زياده روي در اين مجيزگويي نامشان در ليست سياه مطبوعات ضدصهيونيستي عرب قرار گرفت.

كتاب فراموشخانه و فراماسونري در ايران با همكاري فعال ساواك تهيه و منتشر شد. تطبيق اسناد مندرج در كتاب رائين با اسناد فراماسونري بايگاني ساواك نشان مي دهد كه بخش مهمي از اين اسناد- به شكل دست چين شده- عينا در كتاب رائين منتشر شده است. ساواك براي دستيابي به اسناد تشكيلات عالي ماسوني به عمليات ويژه اي (چون دستبرد به كيف دكتر محمود هومن) نيز دست زد84. اينگونه اسناد در اختيار رائين قرار مي گرفت. معهذا، طي عمليات انتشار كتاب رائين و پس از آن حد اعلاي تلاش ساواك اين بود كه دست اين سازمان در ماجراي فوق پنهان بماند و در مكاتبات رسمي بازتاب نيابد. بررسي اسناد رائين در بايگاني ساواك نشان مي دهد كه همكاري او داراي طبقه بندي بالا (سري) بود و لذا بسياري از كارمندان اين سازمان از ماجرا اطلاع نداشتند. براي نمونه، پس از انتشار كتاب فراماسونري، رائين در مصاحبه با يكي از كارمندان ساواك اظهار داشت كه «ارتباطي با دستگاه هاي اطلاعاتي ندارد و غير از رهبر خود كسي را ملاقات نمي كند.» رئيس بخش مربوطه در زير عبارت «غير از رهبر خود» خط كشيده و در حاشيه آن نوشته: «يعني چه؟»

سند زير غوغاي پس از انتشار كتاب و فشار ماسون ها بر رائين را چنين منعكس مي كند:

تاريخ: 7/5/1348

به: تيمسار مديريت كل اداره هشتم

از: دايره دوم عمليات شوروي 813/ج

موضوع: ملاقات با منبع 1498

محترما به استحضار مي رساند:

ضمن ملاقاتي كه در تاريخ 7/5/48 با منبع 1498 در محل كارش به عمل آمد نامبرده اظهار داشت: در ملاقاتي كه با مورخ الدوله سپهر نموده نامبرده از طرف جامعه فراماسيون ها به منبع پيغام داده كه فراماسيون ها حاضرند مبلغ دويست هزار تومان به منبع بدهند تا منبع جلد چهارم كتاب خود را به چاپ نرساند يا اينكه اگر خواست به چاپ برساند نبايد اسمي از جناب آقاي هويدا نخست وزير ايران درآن باشد ولي ذكر نام شريف امامي مانعي ندارد و چون منبع در اين زمينه قصد شانتاژ نداشته از قبول اين وجه خودداري نموده است كه متعاقب آن به منبع اعلام داشته اند پس در اين صورت شما بهتر است كشور ايران را ترك نموده و مقيم آرژانتين شويد. منبع اظهار داشته اگر قرار باشد از ايران بروم به كشورهاي اروپايي مسافرت خواهم نمود. ضمناً منبع درنظر دارد در اين مورد با تيمسار مديريت كل تماس گرفته و مراتب را به استحضار برساند.

مديركل هشتم ساواك (ضد جاسوسي) درحاشيه گزارش فوق نوشته:

فوراً وقت بدهيد كه منبع درخارج از اداره با اينجانب ملاقات نمايد تا بعداً جريان گزارش آن به عرض برسد. 9/5/1348

پي نوشت بعدي چنين است:

قرار شد منبع ساعت 00/17 دوشنبه مورخه 11/5/48 با تيمسار مديريت كل ملاقات نمايد. 85

سند ديگر نشان مي دهد كه پس از انتشار كتاب، ساواك به شايعه سازي براي نفي پيوند رائين با اين سازمان دست مي زد:

چند گزارش دراين هفته داريم كه ساواك مانع مسافرت او به لهستان شده است.

حقيقت امر اين است كه نه دفتر تحقيق، او متعلق به ساواك است و نه اينكه ساواك مانع مسافرت او شده، بنابراين شايعات چندان پايه و اساسي ندارد.

نصيري جمله «ساواك» مانع مسافرت او به لهستان شده است» را مشخص كرده و در حاشيه آن نوشته است:«اين شايعه را به وسيله منابع بيشتر منتشر نمائيد.» 86

آخرين شاهكار اسماعيل رائين 

عليرغم ارتباط مستحكم رائين با ساواك، بايد افزود كه انتشار كتاب فراماسونري به دستور ساواك نبود و اين سازمان نه طراح بلكه مجري عمليات فوق بود. دراين حادثه نيز دست پنهان اميراسدالله علم آشكار است.

علاوه بر سند مورخ 1/1/1348 ساواك، كه رائين را داراي «رابطه خوبي با آقاي علم وزير دربار شاهنشاهي ايران» معرفي مي كند، 87 درگزارش هاي رائين به ساواك تبليغات او به سود علم به عنوان يك فرد «ضد ماسون» و «ضد انگليسي» افشا كننده است. رائين درسند زير همان شگرد تبليغي شناخته شده اي را به كار مي برد كه توسط دربار پهلوي و وابستگان مطبوعاتي آن به كار گرفته مي شد و هر حركت مخالف با رژيم را به «انگليسي ها» نسبت مي داد:

از نخست وزيران سابق ايران حفظ مرحوم رزم آرا و مرحوم هژير عضو شبكه فراماسونري نبوده اند، يعني سه نخست وزيري كه شبكه جاسوسي فراماسونري را عضو نشده بودند، رزم آرا، هژير، منصور، كشته شده اند و فقط علم وزير فعلي دربار با اينكه عضو فراماسونري نبوده تاكنون كشته نشده]![ 88

اسماعيل رائين كه اين شرح «كشاف» را درباره عدم پيوند علم با «انگليسي ها» مي دهد، دركتاب 3 جلدي خود روشن نمي كند كه اين ماسونهايي كه در زمان قتل هژير (1328)، و رزم آرا (1329) چنين نفوذي داشتند، كه بودند و اين تشكيلات ماسوني فعال در آن سالها كدام بود.

حتي اگر اسناد ساواك نيز نبود، درخود كتاب رائين دست مرموز اسدالله علم همبسته ترين رجل سياسي دوران محمدرضا پهلوي با آلوده ترين كانون صهيونيستي انگليس و آمريكا- را مي شد به آساني رؤيت كرد.

از جمله اشخاصي كه مورد توجه فعالين فراماسونري قرار گرفتند. اسدالله علم بود كه در اين ايام سمت آجوداني كشوري شاهنشاه آريامهر را داشت و بعدها به مقام نخست وزيري رسيد. فراماسونها براي اينكه او را وارد لژ فراماسونري وابسته به انگلستان كنند، عكس پادشاه درگذشته انگلستان و پرنس فيليپ شوهر ملكه كنوني آن كشور را به او نشان دادند و او را قبول عضويت درلژ فراماسونها ايران ترغيب نمودند. ليكن ايشان درجواب آنها با شجاعت اظهار داشت: من وارد سازماني كه پادشاه انگلستان به قول شما رئيس كل آن است و برگ اول سالنامه فراماسونري اسكاتلند به تصوير او مزين شده نمي شوم زيرا من آجودان و فدايي شاه ايرانم و افتخار دارم كه خدمتگزار او باشم و هر روز دست شاه كشورم را ببوسم، نه دست پادشاه انگليس و استاد اعظم ماسوني انگليس را درسال 1341 شمسي كه او به مقام نخست وزيري رسيد بار ديگر با پيشنهاد فراماسونري روبرو گرديد، ليكن جواب علم همان بود كه قبلاً داده بود. 89 رائين پس از فرونشستن موجي كه انگيخته بود، هم به علت كينه ماسونهاي افشا شده و هم به علت زياده طلبي هاي مالي اش دچار تنش هاي روحي شد، ليكن هم توسط دربار تحبيب شد و هم توسط ساواك مهار گرديد.

او در تاريخ 23 بهمن 1348 طي نامه اي به نصيري رئيس ساواك بابت «خساراتي كه متحمل شده بود» تقاضاي پول بيشتر نمود و تصريح كرد كه «اعليحضرت همايون شاهنشاه آريامهر، حامي وطن پرستان ايران، اوامري مبني بر تأمين خسارات وارده صادر فرموده اند.» پاسخ نصيري منفي بود: «چه كسي او را در مورد چاپ اين كتاب حمايت كرده است و چه كسي او را تقويت كرد. يقينا كمك مالي در اين مورد به او كرده اند.»90

معهذا، فعاليت «تحقيقي» رائين با هدايت علم ادامه يافت. آثار رائين در ازاي دريافت وجه از دربار و يا محافل معين بود و اهداف معيني را پي مي گرفت: كتاب حيدرخان عمواوغلي تداوم تحقيقاتي بود كه در همكاري با اداره كل هشتم ساواك در هدف شوروي و شبكه هاي داخلي آن انجام داد، يپرم خان سردار و ايرانيان ارمني به دستور دكتر فليكس آقايان تهيه شد، حقوق بگيران انگليس در ايران به دستور علم و به منظور تخريب چهره روحانيت منتشر شد، و اين رشته همچنان ادامه يافت.

بولتن امنيت داخلي ساواك، مورخ 8/6/1350 با طبقه بندي سري، چنين حكايت مي كند:

در تاريخ 23/10/1349 از طريق وزارت دربار شاهنشاهي اعلام گرديد: اسماعيل رائين به منظور چاپ كتاب دريانوردي ايرانيان از پيشگاه مبارك اعليحضرت همايون شاهنشاه آريامهر تقاضاي مساعدت نموده كه ذات مبارك ملوكانه اجازه مرحمت فرمودند كتاب مزبور به چاپ برسد و مخارج آن (بيست و پنج هزار تومان) نيز توسط ساواك تأمين گردد91.

سند مورخ 4/2/1356 ساواك، آخرين «شاه كار» رائين را چنين شرح مي دهد:

برابر اطلاع واصله اسماعيل رائين ضمن صحبت با چند تن از دوستانش مطالبي درباره تهيه كتابي تحت عنوان رجال همجنس باز ايران و اينكه قصد انتشار آن در لندن را دارد اظهار نموده است. از اين رو ضمن تماس تلفني با نامبرده، چگونگي امر سؤال گرديد و مشاراليه اظهار نمود كه موضوع صحت دارد و تحت عنوان همبارگي در ايران مطالبي تهيه نموده و مندرجات آن مربوط به قرن چهارم تا قبل از سلطنت مظفرالدين شاه مي باشد كه هنوز به صورت دستنويس بوده و متن آن هم اكنون در لندن است و با توجه به توصيه دوست خود داريوش فروهر از انتشار آن منصرف گرديده. وي اضافه كرد چون جناب آقاي علم قبلا با مشاراليه درباره اظهار تمايل اعليحضرت همايون شاهنشاه آريامهر به تهيه و انتشار مطالبي درباره زندگي خصوصي پادشاهان گذشته ايران و توجه وافر آنان به مسائل شخصي مذاكره نموده اند، در نظر دارد پس از مراجعه به جناب آقاي علم تحويل دهد تا به شرفعرض همايوني برسد92.

در آينده، اين بحث را با شرح تاريخچه و ساختار دو نهاد اصلي ماسوني متأخر در ايران- يعني «شورايعالي درجه سي وسوم ايران» و «لژ بزرگ ايران»- پي خواهيم گرفت.

منبع:کیهان

80- سند ساواك، 17/9/.1345

81- به اسناد پيوست (شماره هاي 7 و 8) مراجعه شود.

82- سند پيوست (شماره 9).

83- علي اصغر اميراني، اسماعيل پوروالي، اسعد رزم آرا، دكتر بهزادي، كاظم زرنگار.

84- سند پيوست (شماره 10).

85- سند پيوست (شماره 11).

86- سند ساواك، 17/5/.1348

87- ظهور و سقوط سلطنت پهلوي،ج 2، ص .242

88- گزارش، رائين به ساواك، 26/2/.1348

89- رائين، ج 1، ص .82

90- سند پيوست (شماره 12).

91- سند پيوست (شماره 13).

92- سند پيوست (شماره 14).