درگيري‌هاي صعده; جنگ میان دو گروه زیدی

 

خبرگزاري فارس: بسياري گمان كرده‌اند جنگ جاري "صعده " يمن جنگ ميان زيدي‌ها و سني‌هاست. كما اينكه عده‌اي هم آن را جنگ شيعه و سني فرض كرده‌اند در حالي كه هر دو طرف جنگ زيدي مذهبند و شيعيان يا اهل سنت يمن در آن دخالتي ندارند.

درگيري‌هاي جاري در استان شمالي «صعده» يمن كه اينك «جنگ ششمن» نام گرفته بار ديگر توجهات را به سمت يمن جلب كرده است. در اين بين بعضي از شبكه‌هاي خبري عربي روي جنبه «مذهبي» درگيري‌هاي صعده متمركز شده و دولت‌هاي ايران و عراق و حزب الله لبنان را به حمايت سياسي، مالي و تسليحاتي از «جنگجويان صعده» متهم كرده‌اند. در همان حال علي عبدالله صالح رئيس جمهور اين كشور نيز وانمود كرده است كه درگيري‌هاي استان شمالي يمن درگيري «تندروهاي مذهبي» با «دولت قانوني»‌است.
از سوي ديگر در داخل ايران و ساير مجامع شيعي نيز اين برداشت به وجود آمده است كه سني‌هاي يمن عليه شيعيان دست به نسل كشي زده و در صدد محو يا تضعيف شيعه برآمده‌اند.
براي اينكه صحنه درگيري‌هاي يمن شفاف شود نكات زير بايد مدنظر قرار گيرد:
1- تركيب جمعيتي يمن بدين گونه است كه بين 45 تا 55 درصد داراي مذهب زيدي‌اند، حدود 30 درصد شافعي، حدود 10 درصد حنبلي، حدود 6 درصد شيعه، نيم درصد مسيحي و يهودي و 3 درصد را مذاهب ديگر تشكيل مي‌دهند. شافعي‌ها مناسبات بسيار خوبي با زيديها و شيعيان دارند اما اين سه با حنبلي‌ها داراي اصطكاك‌هايي مي باشند زيدي‌ها از نظر مذهبي حد وسط شيعه و سني به حساب مي‌آيند. پاره‌اي از اعمال عبادي و فقهي آنان به شيعيان و پاره‌اي به سني‌ها نزديك است. اقليت كم شمار شيعه يمن به سه گروه دوازده امامي، اسماعيليه،- شش امامي -و خوجه ـ هندي الاصل ـ تقسيم مي‌شوند. بر اين اساس شيعيان اثني عشري حدود 2 درصد از كل جمعيت يمن را شامل مي‌شوند و در استان‌هاي «حضر موت» و «عدن» سكونت دارند.
2- زيدي‌ها كه در يمن از ديرباز اكثريت جمعيت اين كشور را تشكيل داده‌اند در 16 استان از 20 استان يمن اكثريت دارند و اين استانها عمدتا توسط اين گروه اداره مي شوند. زيدي‌ها خود به طوايف و قبايلي تقسيم مي شوند ؛ "جاروريه " ، "سلمانيه "و "تبيريه " اصلي ترين شعبه هاي اين مذهب مي‌باشند كه بقيه شعبه‌ها نيز به اين سه برمي‌گردند. زيديه از قرن سوم هجري و از زمان عزيمت «يحيي بن حسين رسي علوي» از عراق به يمن در اين كشور زيسته‌اند. زيدي‌ها همواره رهبر خود را با واژه «امام» خطاب كرده‌اند يكي از ائمه آنان «هادي رسي علوي» است كه «امام هادي» خوانده مي‌شود و مقبره او زيارتگاه مردم «صعده» است. بعضي از شيعه‌ها گمان كرده‌اند اين فرد همان امام دهم شيعيان است در حالي كه وي اساسا شيعه نبوده است. 60 درصد از زيديها از طايفه «جاروديه» هستند آنان دو مرجع مذهبي دارند؛ مجدالدين مؤيدي و بدرالدين حوثي كه زيدي‌ها به اين دو «امام» و «علامه» مي‌گويند. بدرالدين حوثي رهبر مذهبي و معنوي و «عبدالملك حوثي» رهبر سياسي و عملياتي «مبارزان صعده» هستند كه اينك با قواي دولتي در اين استان درگير مي‌باشند. بسياري گمان كرده‌اند جنگ جاري صعده جنگ ميان زيدي‌ها و سني‌هاست. كما اينكه عده‌اي هم آن را جنگ شيعه و سني فرض كرده‌اند در حالي كه هر دو طرف جنگ زيدي مذهبند و شيعيان يا اهل سنت يمن در آن دخالتي ندارند.
3- زيدي‌ها از قرن سوم تا اواسط قرن گذشته حكومتي شبه مذهبي را در يمن تشيكل داده بودند ولي حكومت آنان به خلافت شبيه تر بود هر چند رئيس حكومت با عنوان «امام» خطاب مي شد. حوثي‌ها با داعيه بازگرداندن حكومت به يك حكومت شبه مذهبي با دولت مركزي درگير مي باشند ولي نتوانسته اند از يك جنبش فراگير را در ميان همه زيدي هاي يمن به وجود آورند به گونه‌اي كه اين جنبش به استان صعده محدود گرديده و نشان چنداني از آن در 15 استان ديگر زيدي ديده نمي‌شود.
در عين حال ذكر اين نكته لازم است كه صعده مذهبي‌ترين شهر يمن بوده و كانون مدرسه‌هاي علميه زيدي‌ها به حساب مي‌آيد. «حوثي‌ها» نامدارترين خانواده در استان صعده مي‌باشند و از ديرباز رياست بر اين استان و در مقاطعي رياست بر يمن را در دست داشته‌اند و در اين راه قربانيان زيادي داده‌اند. آخرين بار «حسين الحوثي» رهبر اين گروه در درگيري‌هاي سال 1385 به دست ارتش يمن به قتل رسيد.
4- حوثي‌هاي يمن از توان بالاي نظامي برخوردار مي‌باشند به گونه‌اي كه گفته مي‌شود عدد نيروهاي دوره ديده شبه‌ نظامي آنان از 100هزار نفر فراتر مي‌رود. آنان به سلاح‌هاي پيشرفته مجهز مي‌باشند تا جايي كه بارها موفق به ساقط كردن هواپيما و هلي كوپتر نظامي شده و حمله زرهي ارتش را با شكست مواجه كرده‌اند. آنان به انواع موشكها و زره‌پوشها مجهز مي باشند و البته مدعي‌اند كه اين تسليحات را در جريان حمله به پادگان‌هاي نظامي ارتش بدست آورده‌اند ولي حجم اين تسليحات پذيرش چنين ادعايي را دشوار كرده است.
5- از ده‌ها سال پيش عربستان سعودي تلاش كرده است تا بر يمن سيطره يابد و از سال دو هزار بر حجم اقدامات خود افزوده است. اين كشور در گام اول سه استان شمالي يمن كه درباره مالكيت آنها بين دو كشور اختلاف وجود داشت و به جنگ‌هايي هم منجر شده بود را خريد و از خاك يمن جدا كرد. در گام بعد كمك هاي فراوان نظامي را به طور رسمي به دولت صنعا گسيل داشت تا در سايه آن و با هزينه تبليغاتي فراوان به مرور سهم پيروان مذهب حنبلي را در مجلس اين كشور افزايش دهد به گونه‌اي كه حنبلي‌هاي يمن عليرغم آنكه حداكثر 10 درصد جمعيت 18 ميليوني اين كشور را شامل مي‌شوند بر بخش وسيعي از كرسيها و اكثريت كميسيون‌هاي مجلس يمن تسلط يافته اند.
اقدام ديگر عربستان ايجاد يك ائتلاف بين وهابي‌ها، حنبلي ها و يهودي‌هاي يمن است كه از اين طريق بستر تجاري و حمل و نقل يمن را در دستان خود قرار داده‌اند.
6- يمن داراي موقعيت سوق‌الجيشي بالايي است و حاصلخيزترين كشورهاي شبه جزيره مي‌باشد. اين كشور با تسلط بر تنگه «باب‌المندب» قادر است درياي سرخ را به كنترل درآورد و با استفاده از جزيره استراتژيك «بريم» مي‌تواند اين تنگه مهم را ببندد و از آنجايي كه بلندترين جزيره- زقر- را در منطقه در اختيار دارد مي‌تواند فعاليت‌هاي دريايي در منطقه خليج عدن و درياي سرخ را به كنترل خود درآورد. يمن پرجمعيت‌ترين كشور شبه جزيره عربستان مي‌باشد و در حال حاضر پرجمعيت‌ترين ارتش منطقه را در اختيار دارد و مي‌تواند در صورت نياز تعداد نظاميان خود را بسرعت به حدود سه ميليون نفر برساند. وضعيت سوق‌الجيشي ، طبيعي و انساني يمن سبب شده است كه كشورهاي استعمارگر غرب و كشور عربستان سعودي به اين كشور همواره چشم طمع داشته باشند.
اما در خصوص درگيري‌هاي جاري يمن نكات مهم ديگري نيز وجود دارد كه به اختصار به آن مي‌پردازيم:
1- سناريوي عربستان براي كشور استراتژيك يمن اين است كه حكومت مركزي را متلاشي كند و در همان حال به تضعيف موقعيت‌ زيدي‌ها هم نايل گردد. شواهد زيادي حكايت از آن دارد كه دولت رياض همزمان به دو طرف درگير كمك مي‌كند و از رسيدن اين دو گروه زيدي به توافق ممانعت بعمل مي‌آورد. درگيري‌هاي جاري در استان صعده كه امكان دارد به استانهاي ديگر هم سرايت كند اين نگراني را به وجود آورده است كه وهابي‌ها كه اقليت‌ بسيار ناچيزي هستند، يمن را هم مانند عربستان به تصرف خويش درآورند. اگر اين اتفاق بيفتد يمن روزهاي خونيني را پيش روي خواهد داشت و اين مي‌تواند ثبات كشورهاي عربي را نيز بر هم بزند و بخصوص بر تحولات سومالي، جيبوتي و اتيوپي تاثيري منفي بگذارد.
2- قطعا در اين صحنه عربستان به نمايندگي از غرب عمل مي‌كند كما اينكه ما امروز شاهد هم پوشاني خبري از سوي شبكه سعودي العربيه با بي‌بي‌سي ، سي‌ان‌ان، فرانس24 و تلاش مشترك براي انحراف افكار عمومي از مسئله اصلي درگيري‌هاي يمن هستيم. بر اين اساس بايد گفت عربستان تلاش مي‌كند تا از يمن به مثابه«پاشنه آشيل» تغييرات در حوزه عربي استفاده كند و روند عمومي اين حوزه كه مقابله با استيلاي غرب است را متوقف و معكوس نمايد. ابعاد اين توطئه حتما بسيار بزرگتر از آن است كه ديده مي‌شود. از اين رو بايد گفت دولت مركزي يمن كه بارها قرارداد آتش‌بس با گروه حوثي‌ها را نقض كرده است عملا در مسير فروپاشي يمن گام برمي‌دارد.
3- درگيري‌هاي يمن ماهيت مذهبي ندارد اما دستگاه‌هاي خبري غرب و عربستان خبرهاي آن را از منظري مذهبي منعكس مي‌نمايند. آنان حوثي‌ها را افراط‌گرايان تجزيه طلب شيعي لقب مي‌دهند تا با تلاش شيعيان در عراق و لبنان براي احياي قدرت خود پيوند بزنند. از اين رو آنان به دروغ ايران، عراق و حزب‌الله لبنان را متهم به تسليح حوثي‌ها مي‌كنند و حال آنكه براي دولت‌هاي ايران و عراق و حزب الله لبنان در عمل امكان دسترسي به يمن وجود ندارد و دليلي هم ندارد كه آنان از يك جنبش طايفه‌اي حمايت نمايند.
4- در هر حال حوثي‌ها و مبارزان صعده در اين ميدان مظلوم واقع شده‌اند چرا كه دست توافق را گشوده‌اند ولي دولت صنعا بارها توافقات في‌مابين - و از جمله توافق سال 1386 دوحه -را نقض كرده است كه طبعا بايد پاسخگوي عواقب آن باشد.
5- آخرين تحولات جنگ صعده بيانگر اقتدار جنبش حوثي و ضعف ارتش يمن مي‌باشد حوثي‌ها در حمله اخير حدود 1200 نفر از اعضاي ارتش را دستگير كردند، مقاديري تسليحات را به غنيمت گرفته، دو پادگان نظامي را متصرف شده و چند هلي‌كوپتر و هواپيماي ارتش را واژگون كرده‌اند. بر اساس جمع‌بندي اخبار منتشره ، تلفات ارتش از تلفات حوثي‌ها بيشتر است و اين نشان مي‌دهد كه دولت ناچار است كوتاه بيايد.
6- دولت‌هاي منطقه بايد در جهت خاموش كردن آتش جنگ صعده و تشويق دو طرف به مذاكره و توافق گام بردارند. اين درگيري‌ها مي‌تواند به كشورهاي ديگر هم سرايت كند. جالب اين است كه آسيب‌پذيري عربستان از اين درگيري‌ها بيش از ديگران است چرا كه بافت طايفه‌اي عربستان غليظ‌تر از كشورهاي ديگر است. در واقع بايد گفت در اين معركه دولت رياض با آتش‌، بازي مي‌كند.
سعدالله زارعي